Treoir céim ar chéim ó thráchtaire ar Chorn Rugbaí an Domhain
Dallen Stanford, tráchtaire ar Chorn Rugbaí an Domhain agus bunaitheoir Broadcast Academy

An chéad uair a thug duine éigin micreafón dom, is beag tuairim a bhí agam cad a bhí ar siúl agam. Bhí sé sin 15 bliana ó shin. Bhí paisean agam agus bhí an cluiche ar eolas agam, ach b’éigean dom ceird an chraolacháin (an t-ullmhúchán, an rithim, an scéalaíocht) a fhoghlaim i mbun na hoibre.
Ó shin i leith, rinne mé tráchtaireacht ar Chorn Rugbaí an Domhain 2023 sa Fhrainc, ar Chorn Rugbaí an Domhain 2019 sa tSeapáin agus ar Chorn an Domhain i rugbaí 7 in 2018 agus in 2022, agus chaith mé deich mbliana ag taisteal an domhain le sraith World Rugby Sevens Series. Craoladh mo chuid tráchtaireachta ar ESPN, CBS Sports Network, Fox Sports, NBC agus Peacock.
Ní bheirtear aon duine leis an scil seo. Bhí a chéad chluiche ag gach tráchtaire a bhfuil meas agat air, le néaróga agus le hainm a fuair sé mícheart. An dea-scéal: is scil í an tráchtaireacht is féidir a fhoghlaim. Seo an bealach a leanfainn dá mbeinn ag tosú inniu.
Cad a dhéanann tráchtaire rugbaí?
Ní post amháin atá sa tráchtaireacht rugbaí. Trí phost atá ann, agus sna craoltaí is fearr bíonn an trí cinn ag obair as lámh a chéile.
- Príomhthráchtaire (tráchtaireacht beart ar bheart). An guth a dhéanann cur síos ar an aicsean de réir mar a tharlaíonn sé. Fiú dá ndúnfadh duine a shúile, ba chóir go mbeadh sé in ann gach móimint den chluiche a shamhlú.
- Saineolaí (anailísí). Míníonn sé cén fáth a dtarlaíonn rudaí: an oirbheartaíocht, na patrúin, cinntí na dtraenálaithe. Is minic gur iar-imreoir nó iar-thraenálaí atá ann, ach ní gá gurb ea.
- Tuairisceoir taobhlíne. Cois páirce le nuacht faoi ghortuithe agus faoi ionadaithe, agus le hagallaimh roimh an gcluiche, ag leath ama agus tar éis na feadóige deireanaí. Tá sé ar cheann de na bealaí is fearr isteach sa ghairm.

Faigh amach cén ról is fearr a oireann duit, ach cleachtaigh an trí cinn. Is mór ag craoltóirí daoine atá in ann suí i gcathaoir ar bith.
An gá duit céim ollscoile le bheith i do thráchtaire rugbaí?
Ní gá. Níl aon bhealach amháin ann. Tagann roinnt tráchtairí ón iriseoireacht nó ón raidió, is iar-imreoirí cuid eile, agus thosaigh go leor acu ag déanamh tráchtaireachta ar chluichí club agus d’fheabhsaigh siad gach seachtain. An rud atá ag gach tráchtaire maith, áfach, ná eolas domhain ar an gcluiche, nósanna láidre ullmhúcháin agus a lán uaireanta os comhair an mhicreafóin.
Céim 1: Bíodh an cluiche agus an comórtas ar eolas agat
Caithfidh tú an rugbaí a thuiscint sách maith lena mhíniú beo. Athraíonn na dlíthe agus rialacha na gcomórtas, mar sin seiceáil rialacha gach comórtais sula ndéanann tú tráchtaireacht air. Féach ar chluichí le súil an tráchtaire: tabhair faoi deara na patrúin, an choimhlint sna píosaí socraithe agus na móimintí a athraíonn cluiche.
Céim 2: Ullmhaigh mar a dhéanfadh gairmí
Is é an t-ullmhúchán a dhéanann idirdhealú idir tráchtairí maithe agus tráchtairí den scoth. Na tráchtairí a bhfuil cuma gan stró orthu, rinne siad an obair roimh an gcéad chic. Roimh gach cluiche:
- Cuirim aithne cheart ar an dá fhoireann. Gach duine den 23 imreoir, ní hamháin an fhoireann tosaigh: ionad, uimhir, príomhimreoirí, athruithe déanacha agus garspriocanna ar nós an 50ú caipín.
- Lorgaím an scéal. Cad atá i gceist? Cén stair atá idir an dá fhoireann seo? Cé hiad na himreoirí agus na traenálaithe a bhfuil scéal acu? Bíodh cúig nó sé scéal réidh agat le húsáid.
- Faighim an fhoghraíocht i gceart. Is tábhachtach ainm imreora dó féin, dá theaghlach agus dá phobal. Seiceáil gach ainm nach bhfuil tú cinnte de roimh an gcluiche agus scríobh an fhoghraíocht i do nótaí.
- Bíonn an bhileog reatha ar eolas agam. Leanann gach craoladh gairmiúil ord reatha: cathain a bhíonn tú ar an aer, cathain a bhíonn na hamhráin náisiúnta, cathain a bhíonn na sosanna.

Céim 3: Cleachtaigh tráchtaireacht beart ar bheart gach seachtain
Is í an tráchtaireacht beart ar bheart an scil is deacra sa chraolachán. Bíonn tú ag féachaint, ag próiseáil, ag caint agus ag smaoineamh ag an am céanna, gan an dara seans. Coinnigh simplí é le creat: Aicsean, Imreoir, Toradh. Cad atá ag tarlú, cé atá á dhéanamh, agus cén toradh atá air.
Ansin foghlaim cathain is ceart éirí as an gcaint. Nuair a scóráiltear úd, abair an líne mhór sin agus lig don slua an chuid eile den scéal a insint. Is é an ciúnas an uirlis is mó a ndéanann tráchtairí faillí inti.

An bealach is éasca le cleachtadh: múch an fhuaim ar athchraoladh cluiche, taifead do thráchtaireacht féin agus éist siar léi. Cloisfidh tú na cúig bhotún a dhéanann beagnach gach tosaitheoir:
- An iomarca cainte agus gach ciúnas á líonadh
- Cur síos róghinearálta (“ritheann sé, tugann sé pas, scórálann siad”)
- Focail líonta ar nós “ammm” agus “tá a fhios agat”
- Dearmad a dhéanamh ar an scór agus ar an am a thabhairt
- Labhairt thar do chomhthráchtaire
Céim 4: Tabhair aire do do ghuth
Is é do ghuth d’uirlis. Ól uisce, déan téamh suas ar do ghuth roimh gach seisiún, lig scíth dó tar éis craoltaí fada agus ná bí ag béicíl nuair nach bhfuil tú ar an aer. Ní hionann teilgean an ghutha agus airde fuaime: tacaíocht anála atá ann, agus sin é an fáth a seasaim i gcónaí agus mé i mbun tráchtaireachta. Roimh chomórtas mór, seachnaím an t-alcól ionas go mbeidh mo ghuth úr don deireadh seachtaine.
Céim 5: Cruthaigh do ríl tráchtaireachta
Is í do ríl do CV mar thráchtaire. Coinnigh gearr í, tosaigh leis an mír is fearr atá agat agus taispeáin réimse: móimint mhór, beagán den tógáil suas agus, más féidir, píosa anailíse nó agallamh. Tabhair cothrom le dáta í de réir mar a fheabhsaíonn tú.
Céim 6: Faigh do chéad chluichí
Tosaigh go beag agus bailigh taithí. Déan tráchtaireacht ar chluichí club, scoile agus ollscoile, ar shruthanna beo áitiúla agus ar an raidió pobail. Roinn gearrthóga ar na meáin shóisialta, iarr aiseolas agus déan teagmháil le tráchtairí eile. Is minic a thagann deiseanna trí na daoine a mbuaileann tú leo ar an mbealach.

An féidir leat a bheith i do thráchtaire rugbaí as Gaeilge?
Is féidir, agus is fíordheis í. Tá an rugbaí ag fás ar fud an domhain, agus tá guthanna ag teastáil ó chraoltóirí atá in ann tráchtaireacht a dhéanamh ar chluichí as Gaeilge, as Fraincis, as Spáinnis, as Iodáilis, as Seapáinis, as Portaingéilis, as Afracáinis, as Sínis, as Seoirsis, as Hiondúis, as Polainnis, as Rómáinis agus i go leor teangacha eile. Is ionann na scileanna i ngach teanga: ullmhúchán, rithim, scéalaíocht agus a fhios a bheith agat cathain is ceart ligean don mhóimint análú.

Treoir PDF saor in aisce
How to Become a Rugby Commentator
Coinnigh an treoir seo in aice láimhe: íoslódáil an PDF inphriontáilte, le bileoga oibre, saor in aisce (i mBéarla).
Íoslódáil an treoir saor in aisceDo bhealach le Broadcast Academy
Bhunaigh mé Broadcast Academy chun an léarscáil nach raibh agam féin a thabhairt duit. Tá an chéim seo glactha cheana ag céimithe de chuid Broadcast Academy idir 14 agus 70 bliain d’aois, ó bhreis is 30 tír, agus tá breis is 35 acu ag obair anois mar thráchtairí íoctha. Tosaigh san áit is fearr a oireann duit:
Tosaigh le Broadcast Foundations →
Ar mhaith leat an pictiúr níos leithne, lena n-áirítear conas a thosaigh mé gan aon taithí? Léigh Conas a bheith i do thráchtaire spóirt.
Ceisteanna coitianta
Cá fhad a thógann sé a bheith i do thráchtaire rugbaí?
Braitheann sé ar cé chomh minic is a chleachtann tú. Is iad na tráchtairí a thaifeadann iad féin agus a éisteann siar gach seachtain is tapúla a fheabhsaíonn. De ghnáth, tagann na chéad deiseanna íoctha nuair a bhíonn ríl agat ó fhíorchluichí.
An gá dom a bheith i m’iar-imreoir?
Ní gá. Is minic a théann iar-imreoirí i mbun ról an tsaineolaí, ach sa tráchtaireacht beart ar bheart agus sa tuairisciú taobhlíne is mó an tábhacht atá le hullmhúchán, le guth agus le scileanna cumarsáide ná le taithí imeartha.
Cén trealamh a theastaíonn uaim le tosú?
Is leor ríomhaire, micreafón réasúnta maith agus ceangal idirlín le cleachtadh ar athchraoltaí agus do chéad ríl a thaifeadadh.