Poradnik krok po kroku od komentatora Pucharu Świata w Rugby
Dallen Stanford, komentator Pucharu Świata w Rugby i założyciel Broadcast Academy
Kiedy pierwszy raz ktoś podał mi mikrofon, nie bardzo wiedziałem, co robię. To było 15 lat temu. Miałem pasję i znałem grę, ale rzemiosła transmisji (przygotowania, rytmu, opowiadania historii) musiałem nauczyć się w praktyce.
Od tamtej pory komentowałem Puchar Świata w Rugby 2023 we Francji, Puchar Świata w Rugby 2019 w Japonii oraz Puchary Świata w rugby siedmioosobowym w 2018 i 2022 roku, a przez dekadę podróżowałem po świecie z cyklem World Rugby Sevens Series. Moje komentarze trafiały na antenę ESPN, CBS Sports Network, Fox Sports, NBC i Peacock.
Nikt nie rodzi się z tą umiejętnością. Każdy komentator, którego podziwiasz, miał swój pierwszy mecz, z tremą i przekręconym nazwiskiem. Dobra wiadomość jest taka, że komentowania można się nauczyć. Oto droga, którą poszedłbym, gdybym zaczynał dzisiaj.
Czym zajmuje się komentator rugby?
Komentowanie rugby to nie jedna praca. To trzy, a najlepsze transmisje łączą wszystkie trzy.
- Komentator główny (relacja akcja po akcji). Głos, który opisuje akcję na bieżąco. Nawet z zamkniętymi oczami widz powinien widzieć każdy moment meczu.
- Ekspert (analityk). Wyjaśnia, dlaczego coś się dzieje: taktykę, schematy, decyzje trenerów. Często to były zawodnik lub trener, ale nie musi.
- Reporter przy linii bocznej. Przy boisku z informacjami o kontuzjach, zmianach i wywiadami przed meczem, w przerwie i po końcowym gwizdku. To jedna z najlepszych dróg do tej branży.
Sprawdź, która rola ci odpowiada, ale ćwicz wszystkie trzy. Nadawcy cenią ludzi, którzy potrafią usiąść na każdym krześle.
Czy trzeba mieć dyplom, żeby zostać komentatorem rugby?
Nie. Nie ma jednej ścieżki. Niektórzy komentatorzy przychodzą z dziennikarstwa lub radia, niektórzy to byli zawodnicy, a wielu po prostu zaczęło komentować mecze klubowe i z każdym tygodniem było coraz lepszych. Każdy dobry komentator ma za to głęboką znajomość gry, solidne nawyki przygotowania i wiele godzin przy mikrofonie.
Krok 1: Poznaj grę i rozgrywki, które komentujesz
Musisz rozumieć rugby na tyle dobrze, żeby wyjaśniać je na żywo. Przepisy i regulaminy turniejów się zmieniają, więc przed każdymi rozgrywkami sprawdzaj ich zasady. Oglądaj mecze okiem komentatora: zwracaj uwagę na schematy, walkę w stałych fragmentach gry i momenty, które zmieniają mecz.
Krok 2: Przygotuj się jak profesjonalista
Przygotowanie odróżnia dobrych komentatorów od wybitnych. Ci, którzy brzmią bez wysiłku, wykonali pracę przed pierwszym kopnięciem. Przed każdym meczem:
- Poznaję dokładnie obie drużyny. Wszystkich 23 zawodników, nie tylko pierwszy skład: pozycja, numer, kluczowi gracze, zmiany w ostatniej chwili i jubileusze, takie jak 50. występ w reprezentacji.
- Szukam historii. O co toczy się gra? Jaka jest historia rywalizacji tych drużyn? Którzy zawodnicy i trenerzy mają swoją historię? Przyjdź z pięcioma lub sześcioma historiami gotowymi do użycia.
- Dopracowuję wymowę. Nazwisko zawodnika ma znaczenie dla niego, jego rodziny i jego społeczności. Sprawdź każde nazwisko, którego nie jesteś pewien, przed meczem i zapisz jego fonetyczną wymowę w notatkach.
- Znam scenariusz transmisji. Każda profesjonalna transmisja ma swój porządek: kiedy jesteś na antenie, kiedy są hymny, kiedy przerwy.
Krok 3: Ćwicz relację akcja po akcji co tydzień
Relacja akcja po akcji to najtrudniejsza umiejętność w transmisji. Patrzysz, przetwarzasz, mówisz i myślisz jednocześnie, bez drugiego podejścia. Trzymaj się prostego schematu: Akcja, Zawodnik, Rezultat. Co się dzieje, kto to robi i jaki jest wynik.
Potem naucz się milknąć. Kiedy pada przyłożenie, powiedz to jedno mocne zdanie i pozwól kibicom opowiedzieć resztę. Cisza to najbardziej niedoceniane narzędzie komentatora.
Najprostszy sposób na trening: wycisz powtórkę meczu, nagraj swój komentarz i odsłuchaj go. Usłyszysz pięć błędów, które popełnia prawie każdy początkujący:
- Mówienie za dużo i wypełnianie każdej ciszy
- Zbyt ogólne opisy („biegnie, podaje, zdobywają punkty”)
- Wtrącenia typu „yyy” i „no wiesz”
- Zapominanie o podawaniu wyniku i czasu
- Wchodzenie w słowo współkomentatorowi
Krok 4: Dbaj o swój głos
Twój głos to twój instrument. Pij wodę, rozgrzewaj głos przed każdą sesją, odpoczywaj po długich transmisjach i nie krzycz poza anteną. Projekcja to nie głośność, tylko podparcie oddechowe, i dlatego zawsze komentuję na stojąco. Przed dużym turniejem rezygnuję z alkoholu, żeby mój głos był świeży na weekend.
Krok 5: Nagraj swoje demo komentatorskie
Demo to twoje CV komentatora. Niech będzie krótkie, zacznij od najlepszego fragmentu i pokaż różnorodność: wielki moment, trochę budowania akcji i, jeśli możesz, fragment analizy lub wywiad. Aktualizuj je w miarę postępów.
Krok 6: Zdobądź pierwsze mecze
Zacznij od małych rzeczy i zbieraj doświadczenie. Komentuj mecze klubowe, szkolne i uczelniane, lokalne transmisje internetowe i radio lokalne. Udostępniaj fragmenty w mediach społecznościowych, proś o opinie i nawiązuj kontakty z innymi komentatorami. Okazje często przychodzą przez ludzi, których poznajesz po drodze.
Czy można zostać komentatorem rugby po polsku?
Tak, i to prawdziwa szansa. Rugby rozwija się na całym świecie, a nadawcy potrzebują głosów, które potrafią komentować mecze po polsku, francusku, hiszpańsku, włosku, japońsku, portugalsku, w afrikaans, po chińsku, gruzińsku, w hindi, po rumuńsku i w wielu innych językach. Umiejętności są takie same w każdym języku: przygotowanie, rytm, opowiadanie historii i wyczucie, kiedy pozwolić chwili wybrzmieć.
Twoja droga w Broadcast Academy
Stworzyłem Broadcast Academy, żeby dać ci mapę, której sam nie miałem. Absolwenci Broadcast Academy w wieku od 14 do 70 lat, z ponad 30 krajów, zrobili już ten krok, a ponad 35 z nich pracuje dziś jako płatni komentatorzy. Zacznij tam, gdzie pasuje ci najbardziej:
Zacznij Broadcast Foundations →
Najczęstsze pytania
Ile czasu zajmuje zostanie komentatorem rugby?
To zależy od tego, jak często ćwiczysz. Najszybciej rozwijają się komentatorzy, którzy co tydzień nagrywają się i odsłuchują. Pierwsze płatne okazje pojawiają się zwykle wtedy, gdy masz już demo z prawdziwych meczów.
Czy muszę być byłym zawodnikiem?
Nie. Byli zawodnicy często zostają ekspertami, ale w relacji akcja po akcji i reportażu przy linii bocznej liczą się bardziej przygotowanie, głos i umiejętności komunikacyjne niż doświadczenie boiskowe.
Jakiego sprzętu potrzebuję na start?
Komputer, przyzwoity mikrofon i połączenie z internetem wystarczą, żeby ćwiczyć na powtórkach i nagrać pierwsze demo.