Black Friday: 20% off the December Broadcast Intensive with code MIC20 until Dec 5 →

Sut i ddod yn sylwebydd rygbi

Home - Sut i ddod yn sylwebydd rygbi

Canllaw cam wrth gam gan sylwebydd Cwpan Rygbi’r Byd

Dallen Stanford, sylwebydd Cwpan Rygbi’r Byd a sylfaenydd Broadcast Academy

Dallen Stanford, sylwebydd Cwpan Rygbi'r Byd, gyda Chwpan Webb Ellis yn ystod gemau rhagbrofol Cwpan Rygbi'r Byd 2019 yn Japan
Gyda Chwpan Webb Ellis yn ystod gemau rhagbrofol Cwpan Rygbi’r Byd 2019 yn Japan

Y tro cyntaf i rywun roi meicroffon yn fy llaw, doeddwn i ddim yn siŵr iawn beth roeddwn i’n ei wneud. Roedd hynny 15 mlynedd yn ôl. Roedd gen i’r angerdd ac roeddwn i’n deall y gêm, ond roedd rhaid i mi ddysgu crefft darlledu (paratoi, rhythm, adrodd straeon) wrth fynd.

Ers hynny, dw i wedi sylwebu ar Gwpan Rygbi’r Byd 2023 yn Ffrainc, Cwpan Rygbi’r Byd 2019 yn Japan a Chwpanau Rygbi Saith Bob Ochr y Byd yn 2018 a 2022, ac am ddegawd bues i’n teithio’r byd gyda’r World Rugby Sevens Series. Mae fy sylwebaeth wedi’i darlledu ar ESPN, CBS Sports Network, Fox Sports, NBC a Peacock.

Does neb yn cael ei eni’n gwybod sut i wneud hyn. Cafodd pob sylwebydd rwyt ti’n ei edmygu ei gêm gyntaf, gyda nerfau a baglu dros enw. Y newyddion da yw bod modd dysgu sylwebu. Dyma’r llwybr y byddwn i’n ei ddilyn petawn i’n dechrau heddiw.

Beth mae sylwebydd rygbi’n ei wneud?

Nid un swydd yw sylwebu ar rygbi. Mae’n dair, ac mae’r darllediadau gorau’n cyfuno’r tair.

  • Prif sylwebydd (chwarae wrth chwarae). Y llais sy’n disgrifio’r chwarae wrth iddo ddigwydd. Hyd yn oed â’i lygaid ar gau, dylai’r gwyliwr allu gweld pob eiliad o’r gêm.
  • Arbenigwr (dadansoddwr). Mae’n esbonio pam mae rhywbeth yn digwydd: y tactegau, y patrymau, penderfyniadau’r hyfforddwyr. Cyn-chwaraewr neu hyfforddwr yn aml, ond does dim rhaid.
  • Gohebydd yr ystlys. Wrth ymyl y cae gyda’r newyddion am anafiadau ac eilyddion, a chyfweliadau cyn y gêm, ar hanner amser ac ar ôl y chwiban olaf. Dyma un o’r ffyrdd gorau i mewn i’r byd darlledu.
Dallen Stanford fel gohebydd yr ystlys yn holi chwaraewr o Ffrainc yn ystod y World Rugby U20 Championship
Cyfweliad â chwaraewr o Ffrainc yn ystod y World Rugby U20 Championship

Darganfydda pa rôl sy’n dy siwtio di, ond ymarfera’r tair. Mae darlledwyr yn gwerthfawrogi pobl sy’n gallu eistedd ym mhob cadair.

Oes angen gradd i ddod yn sylwebydd rygbi?

Nac oes. Does dim un llwybr. Mae rhai sylwebwyr yn dod o fyd newyddiaduraeth neu radio, mae rhai’n gyn-chwaraewyr, ac mae llawer wedi dechrau sylwebu ar gemau clwb a gwella bob wythnos. Ond mae gan bob sylwebydd da wybodaeth ddofn am y gêm, arferion paratoi cadarn a llawer o oriau y tu ôl i’r meicroffon.

Cam 1: Dysga’r gêm a’r cystadlaethau rwyt ti’n sylwebu arnyn nhw

Mae angen i ti ddeall rygbi’n ddigon da i’w esbonio’n fyw. Mae’r rheolau a rheoliadau twrnameintiau’n newid, felly gwiria reolau pob cystadleuaeth cyn iddi ddechrau. Gwylia gemau â llygaid sylwebydd: sylwa ar batrymau, y frwydr yn y darnau gosod a’r eiliadau sy’n newid gêm.

Cam 2: Paratoa fel gweithiwr proffesiynol

Paratoi sy’n gwahanu sylwebwyr da oddi wrth y rhai gwych. Mae’r rhai sy’n swnio’n hollol naturiol wedi gwneud y gwaith cyn y gic gyntaf. Cyn pob gêm:

  • Dw i’n dod i adnabod y ddau dîm yn drylwyr. Pob un o’r 23 chwaraewr, nid y tîm cychwynnol yn unig: safle, rhif, chwaraewyr allweddol, newidiadau munud olaf a cherrig milltir fel 50fed cap.
  • Dw i’n chwilio am y straeon. Beth sydd yn y fantol? Beth yw hanes y gystadleuaeth rhwng y timau hyn? Pa chwaraewyr a hyfforddwyr sydd â stori? Tyrd â phump neu chwech o straeon yn barod i’w defnyddio.
  • Dw i’n cael yr ynganu’n iawn. Mae enw chwaraewr yn bwysig iddo fe, i’w deulu ac i’w gymuned. Gwiria bob enw dwyt ti ddim yn siŵr ohono cyn y gêm, ac ysgrifenna’r ynganiad yn ffonetig yn dy nodiadau.
  • Dw i’n gwybod trefn y darllediad. Mae gan bob darllediad proffesiynol ei drefn: pryd rwyt ti ar yr awyr, pryd mae’r anthemau, pryd mae’r egwyliau.
Dallen Stanford yn y blwch sylwebu gyda chlustffonau a rhaglen y gêm cyn y gic gyntaf
Mae’r paratoi’n dechrau ymhell cyn y gic gyntaf

Cam 3: Ymarfera sylwebaeth chwarae wrth chwarae bob wythnos

Sylwebaeth chwarae wrth chwarae yw’r sgìl anoddaf ym myd darlledu. Rwyt ti’n gwylio, yn prosesu, yn siarad ac yn meddwl ar yr un pryd, heb ail gyfle. Glyna at fformiwla syml: Y Chwarae, y Chwaraewr, y Canlyniad. Beth sy’n digwydd, pwy sy’n ei wneud a beth yw’r canlyniad.

Wedyn dysga sut i dawelu. Pan ddaw cais, dywed yr un frawddeg gref honno a gad i’r dorf adrodd y gweddill. Tawelwch yw’r arf mwyaf dibrisiedig sydd gan sylwebydd.

Sylwebaeth rygbi chwarae wrth chwarae o flwch sylwebu mewn stadiwm

Y ffordd symlaf o ymarfer: tro’r sain i ffwrdd ar ailchwarae gêm, recordia dy sylwebaeth a gwranda’n ôl. Byddi di’n clywed y pum camgymeriad mae bron pob dechreuwr yn eu gwneud:

  1. Siarad gormod a llenwi pob tawelwch
  2. Disgrifiadau rhy gyffredinol (“mae’n rhedeg, mae’n pasio, maen nhw’n sgorio”)
  3. Geiriau llanw fel “ym” a “ti’n gwybod”
  4. Anghofio rhoi’r sgôr a’r amser
  5. Siarad ar draws dy gyd-sylwebydd

Cam 4: Gofala am dy lais

Dy lais yw dy offeryn. Yfa ddŵr, cynhesa dy lais cyn pob sesiwn, gorffwysa ar ôl darllediadau hir a phaid â gweiddi oddi ar yr awyr. Nid cryfder sain yw taflunio, ond cefnogaeth yr anadl, a dyna pam dw i bob amser yn sylwebu ar fy nhraed. Cyn twrnamaint mawr dw i’n rhoi’r gorau i alcohol er mwyn i fy llais fod yn ffres ar gyfer y penwythnos.

Cam 5: Recordia dy rîl sylwebu

Dy rîl sylwebu yw dy CV fel sylwebydd. Cadwa hi’n fyr, dechreua gyda dy glip gorau a dangosa amrywiaeth: eiliad fawr, ychydig o’r chwarae’n adeiladu ac, os gelli di, darn o sylwebaeth arbenigol neu gyfweliad. Diweddara hi wrth i ti wella.

Cam 6: Sicrha dy gemau cyntaf

Dechreua’n fach a chasgla brofiad. Sylweba ar gemau clwb, ysgol a phrifysgol, ffrydiau lleol ar y we a radio lleol. Rhanna glipiau ar y cyfryngau cymdeithasol, gofynna am adborth a meithrina gysylltiadau â sylwebwyr eraill. Yn aml, daw cyfleoedd drwy’r bobl rwyt ti’n cwrdd â nhw ar hyd y ffordd.

Dallen Stanford a'i gyd-sylwebydd yn sylwebu ar dwrnamaint rygbi saith bob ochr
Twrnameintiau a gemau clwb yw’r lle i fagu profiad

Alli di ddod yn sylwebydd rygbi yn Gymraeg?

Gelli, ac mae’n gyfle go iawn. Mae rygbi’n tyfu ledled y byd, ac mae darlledwyr angen lleisiau sy’n gallu sylwebu ar gemau yn Gymraeg, Ffrangeg, Sbaeneg, Eidaleg, Japaneeg, Portiwgaleg, Affricaneg, Tsieinëeg, Georgeg, Hindi, Rwmaneg, Pwyleg a llawer o ieithoedd eraill. Mae’r sgiliau’r un fath ym mhob iaith: paratoi, rhythm, adrodd straeon a gwybod pryd i adael i’r eiliad anadlu.

Free guide: How to Become a Rugby Commentator

Canllaw PDF am ddim

How to Become a Rugby Commentator

Cadwa’r canllaw hwn wrth law: lawrlwytha’r PDF argraffadwy am ddim, gyda thaflenni ymarfer (yn Saesneg).

Lawrlwytha’r canllaw am ddim

Dy lwybr gyda Broadcast Academy

Fe sefydlais i Broadcast Academy i roi i ti’r map nad oedd gen i. Mae graddedigion Broadcast Academy rhwng 14 a 70 oed, o fwy na 30 o wledydd, wedi cymryd y cam hwn yn barod, ac mae mwy na 35 ohonyn nhw bellach yn gweithio fel sylwebwyr cyflogedig. Dechreua lle mae’n dy siwtio di orau:

Dechreua Broadcast Foundations →

Eisiau’r darlun ehangach, gan gynnwys sut dechreuais i heb unrhyw brofiad? Darllena Sut i ddod yn sylwebydd chwaraeon.

Cwestiynau cyffredin

Faint o amser mae’n ei gymryd i ddod yn sylwebydd rygbi?

Mae’n dibynnu pa mor aml rwyt ti’n ymarfer. Y sylwebwyr sy’n recordio’u hunain ac yn gwrando’n ôl bob wythnos sy’n gwella gyflymaf. Fel arfer, daw’r cyfleoedd cyflogedig cyntaf ar ôl i ti greu rîl sylwebu o gemau go iawn.

Oes rhaid i mi fod yn gyn-chwaraewr?

Nac oes. Mae cyn-chwaraewyr yn aml yn symud i rôl yr arbenigwr, ond mewn sylwebaeth chwarae wrth chwarae a gohebu o’r ystlys, mae paratoi, llais a sgiliau cyfathrebu’n cyfrif mwy na phrofiad o chwarae.

Pa offer sydd ei angen arna i i ddechrau?

Mae cyfrifiadur, meicroffon gweddol a chysylltiad â’r rhyngrwyd yn ddigon i ymarfer ar ailchwarae gemau a recordio dy rîl sylwebu gyntaf.