Black Friday: 20% off the December Broadcast Intensive with code MIC20 until Dec 5 →

Sut i ddod yn sylwebydd chwaraeon

Home - Sut i ddod yn sylwebydd chwaraeon

Cyngor gan sylwebydd Cwpan Rygbi’r Byd

Dallen Stanford, sylwebydd Cwpan Rygbi’r Byd a sylfaenydd Broadcast Academy

Dallen Stanford a Tom Mitchell yn y blwch sylwebu yn ystod gêm De Affrica – Iwerddon yn y Stade de France, Cwpan Rygbi'r Byd 2023
Gyda Tom Mitchell yn y blwch sylwebu, De Affrica – Iwerddon, Stade de France, Cwpan Rygbi’r Byd 2023

Doeddwn i ddim yn bwriadu bod yn sylwebydd pan oeddwn i’n blentyn. Ces i fy magu yn Cape Town yn chwarae rygbi, ac wedyn chwaraeais i i dîm rygbi saith bob ochr UDA, gan chwarae 54 gêm rhwng 2007 a 2009. Pan oedd fy ngyrfa fel chwaraewr yn dod i ben, rhoddodd rhywun feicroffon yn fy llaw. Doedd gen i ddim profiad o gwbl. Ro’n i jyst wrth fy modd yn siarad ac wrth fy modd gyda rygbi. Roedd hynny’n ddigon i ddechrau, a thros amser fe drodd yn ail yrfa sydd wedi mynd â fi i bedwar Cwpan Rygbi’r Byd, gyda fy sylwebaeth yn cael ei darlledu ar ESPN, CBS Sports Network, Fox Sports, NBC a Peacock.

Roedd y tro cyntaf yn 2012 yn Infinity Park yn Glendale, Colorado. Yn gyntaf fe ges i fy rhoi ar yr ystlys: wnes i ambell gyfweliad a chael amser gwych. Wedyn fe ges i wahoddiad i’r blwch, ac roedd sylwebu’n fyw yn teimlo’n naturiol o’r dechrau. Doedd gen i ddim hyfforddiant sylwebu, dim ond cariad at y gamp, cariad at siarad a llwyth o gyffro.

Dallen Stanford gyda meicroffon RugbyTown USA ar y cae yn Infinity Park yn Glendale, Colorado yn 2012
Fy nhymor cyntaf yn sylwebu: Infinity Park, Glendale, 2012. Llun: JD Black

Byddai’r hyn nad oeddwn i’n ei wybod yn llenwi llyfr nodiadau cyfan. Roeddwn i’n siarad yn rhy gyflym ar gyfer darllediad. Doedd neb chwaith wedi dysgu’r pethau syml i mi, fel mynd i mewn ac allan: sut i drosglwyddo i egwyl, sut i ddod yn ôl ohoni neu sut i gloi gyda’r canlyniad terfynol. Roedd rhaid i mi ddysgu’r rheiny wrth fynd.

Mae pobl yn gofyn i mi drwy’r amser sut i ddod yn sylwebydd chwaraeon. Yr ateb gonest yw nad oes un drws. Ond mae llwybr, ac mae’r rhai sy’n ei ddilyn yn ddisgybledig yn cyrraedd. Dyma beth dw i wedi’i ddysgu dros 15 mlynedd y tu ôl i’r meicroffon ac wrth hyfforddi mwy na 100 o sylwebwyr yn Broadcast Academy.

Beth mae sylwebydd chwaraeon yn ei wneud mewn gwirionedd?

Mae pob camp yn wahanol, ond mae gan bron bob darllediad yr un tair rôl:

  • Prif sylwebydd. Y prif lais. Rwyt ti’n disgrifio’r chwarae wrth iddo ddigwydd ac yn tywys y gwyliwr drwy’r gêm gyfan.
  • Arbenigwr (dadansoddwr). Rwyt ti’n esbonio pam mae pethau’n digwydd: y tactegau, y penderfyniadau a beth i gadw llygad amdano nesaf.
  • Gohebydd yr ystlys. Rwyt ti’n dod â’r newyddion o’r cae, y diweddaraf am anafiadau ac eilyddion, ac yn cynnal cyfweliadau.

Mae sylwebwyr hefyd yn gweithio ar y radio, ar wasanaethau ffrydio, mewn digwyddiadau byw dros system sain y stadiwm, ac ar bodlediadau a’r cyfryngau cymdeithasol. Mae’r un sgiliau’n gweithio ym mhobman.

Dallen Stanford yn holi chwaraewr o Awstralia ar ochr y cae yn ystod Pencampwriaeth Dan 20 World Rugby
Ar ochr y cae gyda chwaraewr o Awstralia ym Mhencampwriaeth Dan 20 World Rugby. Mae cyfweliadau ar ochr y cae hefyd yn rhan o’r gwaith.

Oes rhaid dy fod ti wedi chwarae’r gamp?

Nac oes. Mae cyn-chwaraewyr yn aml yn dod yn arbenigwyr, achos maen nhw’n gallu esbonio sut beth yw bod ar y cae. Des i i fyd y cyfryngau fel cyn-chwaraewr, ac fe helpodd hynny fi i ddarllen y gêm. Ond dydy rhai o brif sylwebwyr gorau’r byd erioed wedi chwarae ar lefel uchel. Yn hytrach, mae ganddyn nhw baratoi trylwyr, llais clir a chariad at y gamp.

Oes angen gradd?

Nac oes. Gall gradd mewn newyddiaduraeth neu gyfathrebu helpu, ond mae darlledwyr yn cyflogi pobl sy’n gallu cyflawni ar yr awyr. Mae dy rîl sylwebu a dy enw da’n cyfrif llawer mwy na thystysgrif.

Y sgiliau sy’n cyfrif fwyaf

  1. Paratoi. Mae sylwebwyr gwych yn adnabod y ddau dîm yn drylwyr cyn y chwiban gyntaf: enwau, rhifau, perfformiadau diweddar a’r straeon y tu ôl i’r gêm.
  2. Eglurder. Dylai’r gwyliwr wybod bob amser beth yw’r sgôr, beth yw’r amser a phwy sydd â’r bêl.
  3. Adrodd straeon. Mae ffeithiau ym mhobman. Dy waith di yw rhoi ystyr iddyn nhw ar yr eiliad iawn.
  4. Amseru ac ymatal. Gwybod pryd i roi’r gorau i siarad a gadael i’r eiliad anadlu.
  5. Ynganu. Mae ynganu enw chwaraewr yn gywir yn arwydd o barch, ac mae’r gwylwyr yn sylwi.
  6. Gwaith tîm. Rwyt ti’n rhan o griw gyda chynhyrchwyr, cyfarwyddwyr a dy gyd-sylwebydd.

Dw i’n falch iawn o fy ynganu. Drwy’r wythnos cyn gêm y penwythnos, dw i’n gwneud cymaint o waith cartref â phosib er mwyn i bob enw swnio’n iawn pan mae’n cyfrif.

Dallen Stanford yn sylwebu ar gêm o'r blwch sylwebu, gyda nodiadau a monitorau
Yn y blwch: fy nodiadau a’r monitorau sy’n sail i bob sylwebaeth.

Beth helpodd fi i ddatblygu fwyaf: dysgu gan y goreuon

Daeth fy naid fwyaf pan ymunais i â Chyfres Rygbi Saith Bob Ochr y Byd. Roedden nhw angen acen De Affrica, rhywun oedd yn deall marchnad Gogledd America, a chyn-chwaraewr. Roeddwn i’n ffodus i fod yn y tri ar unwaith.

Am ddegawd bues i’n teithio’r byd gyda’r gyfres, a thros y blynyddoedd hynny gweithiais i gyda sylwebwyr gwych yng Nghyfres Rygbi Saith Bob Ochr y Byd a sawl Cwpan Rygbi’r Byd, gan gynnwys pobl fel Rupert Cox, Sean Maloney, Rikki Swannell, Jamie Lyall, Keith Quinn, Wyn Gruffydd, Hugh Cahill, Gareth Rees, Maggie Alphonsi, Rob Vickerman, Karl Te Nana, Philippa Tuttiett, Nolli Waterman, Ollie Phillips, Tom Mitchell, Rachael Burford, Melodie Robinson, Sue Day, Jack Zorab, Joe Byrnes, Tiana Penitani, Mark Robertson, Madison Hughes, Zack Test, Ghislaine Landry, Dan Norton, Andrea Burk, Ruby Tui, Ken Laban a Greg O’Shea. Un o fy hoff bartneriaid oedd y diweddar Willie Los’e, cyn-gapten Tonga a aned yn Seland Newydd, a ddaeth yn un o leisiau mawr y gamp. Roedden ni’n cydweithio’n wych, ac roedd e’n ffrind arbennig: llwyth o egni, awyrgylch gwych, ac roedd e wrth ei fodd â chwrw oer, a bydden ni’n mwynhau ambell un gyda’n gilydd ar daith.

Willie Los’e, Dallen Stanford a Waisale Serevi o Ffiji yn yr eisteddle yn nhwrnamaint Singapore Sevens
Gyda’r diweddar Willie Los’e (chwith) a Waisale Serevi o Ffiji, “brenin rygbi saith bob ochr”, yn nhwrnamaint Singapore Sevens

Os wyt ti am ddatblygu’n gyflym, amgylchyna dy hun â phobl sy’n well na ti. Gwranda ar sut maen nhw’n paratoi, sut maen nhw’n trosglwyddo i’w gilydd a sut maen nhw’n gadael i’r eiliadau mawr anadlu.

Fy nghynllun ar gyfer wythnos gêm

Gad i ni ddweud fy mod i’n sylwebu ar gêm brawf ryngwladol y penwythnos yma. Dyma sut mae fy wythnos yn edrych:

  • O ddydd Llun: dw i’n dechrau casglu gwybodaeth am chwaraewyr y ddwy garfan. Erbyn hynny mae’r dyfarnwr a’r stadiwm yn hysbys, felly dw i’n ymchwilio iddyn nhw hefyd, yn ogystal â’r gystadleuaeth rhwng y ddau dîm neu’r ddwy wlad. Mae gen i ffolder ar wahân i bob tîm, a dw i’n astudio’r ddwy ochr yn fanwl iawn.
  • Pan gaiff y timau eu cyhoeddi, fel arfer ychydig ddyddiau cyn y gêm: dw i’n canolbwyntio ar 23 pob tîm ar gyfer y gêm ac yn dod i adnabod y chwaraewyr hynny’n drylwyr iawn.
  • Ynganu: dw i’n ei gadarnhau’n uniongyrchol gyda rheolwr y tîm neu gyda’r chwaraewyr eu hunain.
  • Straeon: dw i’n llunio rhestr o straeon dw i am eu hadrodd yn ystod y gêm, rhai sy’n helpu i hyrwyddo’r gamp ledled y byd.

Ar ddiwrnod y gêm, mae fy nodiadau’n barod a gallaf ganolbwyntio ar sylwebu.

Ar ddiwrnod y gêm

  • Ychydig oriau cyn y gic gyntaf dw i’n cyrraedd y stadiwm ac yn cwrdd â’r cynhyrchydd a’r cyfarwyddwr. Rydyn ni’n mynd drwy drefn y darllediad yn fanwl, gan gynnwys newidiadau munud olaf cyn y gêm, ar hanner amser ac ar ôl y gêm. Rydyn ni’n gwylio’r deunydd a fydd yn cael ei ddangos cyn y gêm, ar hanner amser ac ar ôl y chwiban olaf, ac yn mynd drwy’r holl negeseuon hysbysebu sydd i’w darllen.
  • Yn y blwch: dw i’n dod yn gyfarwydd â’r blwch ac yn gwneud prawf sain gyda’r tîm cynhyrchu. Pan fydd popeth yn gweithio, weithiau bydda i a fy nghyd-sylwebydd yn ymarfer yr agoriad gyda’r cynhyrchydd a’r cyfarwyddwr.
  • Ar y cae: dw i’n mynd am dro o gwmpas, yn siarad â hyfforddwyr y ddau dîm yn ystod y cynhesu, yn cael gair â chwaraewr neu ddau i gael y wybodaeth ddiweddaraf, ac yn recordio deunydd ar gyfer y cyfryngau cymdeithasol.
  • Yn ôl yn y blwch: dw i’n gosod fy nodiadau fel eu bod nhw’n hawdd eu darllen ar y ddesg, beth bynnag yw cynllun y safle, ac yn mynd drwy bopeth dw i wedi’i baratoi.
  • Wedyn dw i’n gorffwys fy llais ac yn edrych ymlaen at sylwebu ar gêm fawr.
Desg sylwebu gyda nodiadau a monitorau yn y Stade de France cyn y gic gyntaf, Cwpan Rygbi'r Byd 2023
Nodiadau’n barod yn y Stade de France, Cwpan Rygbi’r Byd 2023

Sut i ymarfer sylwebu gartref

Does dim angen blwch arnat ti i ddechrau. Mae angen meicroffon, ailchwarae gêm a’r ddisgyblaeth i wrando arnat ti dy hun.

  • Tro’r sain i ffwrdd ar ailchwarae a sylweba arno. Recordia dy hun, a gwranda’n ôl y diwrnod wedyn. Byddi di’n clywed pethau na wnest ti sylwi arnyn nhw yn y fan a’r lle.
  • Ymarfera’r tair rôl. Gwna un sesiwn fel prif sylwebydd, un fel arbenigwr ac un lle rwyt ti’n ysgrifennu adroddiad 60 eiliad o’r ystlys.
  • Paratoa fel petai’n gêm go iawn. Paratoa daflen gêm (un dudalen gyda’r chwaraewyr, y rhifau a nodiadau) ar gyfer pob gêm ymarfer.
  • Darllena’n uchel bob dydd. Mae’n datblygu rheolaeth ar dy anadl ac yn gwneud i ti siarad yn fwy llyfn.
  • Gofynna am adborth. Dangosa dy recordiadau i bobl a fydd yn dweud y gwir wrthot ti.

Paratoa dy rîl sylwebu

Dw i’n dweud yr un peth wrth bob sylwebydd: gwna rîl sylwebu. Un fer iawn, dwy i dair munud, gyda dy lais di. Does dim rhaid dy fod ti wedi sylwebu ar gêm broffesiynol. Chwilia am gêm ar YouTube, tro’r sain i ffwrdd a sylweba arni dy hun, wedyn casgla’r darnau gorau. Nodia hefyd pa rôl rwyt ti’n anelu ati. Dy rîl yw dy gerdyn busnes, yr hyn rwyt ti’n ei anfon at bobl sy’n chwilio am sylwebwyr.

Yr olygfa o'r blwch sylwebu dros stadiwm llawn yn ystod HSBC USA Sevens yn Las Vegas
Yr olygfa o’r blwch yn ystod HSBC USA Sevens yn Las Vegas. Mae clipiau o ddigwyddiadau mawr fel hwn yn gwneud rîl gref.

Sut i gael dy swydd sylwebu gyntaf

Dechreua lle mae’r cyfleoedd, a dyweda “ie”:

  • Gemau clwb ac ysgol lleol
  • Gemau prifysgol
  • Twrnameintiau sy’n cael eu ffrydio ar-lein a digwyddiadau lleol
  • Cyhoeddi ar system sain y stadiwm
  • Radio lleol a radio myfyrwyr

Mae pob gêm rwyt ti’n sylwebu arni’n ymarfer ychwanegol ac yn glip arall ar gyfer dy rîl. Cyflwyna dy hun i drefnwyr twrnameintiau a chynhyrchwyr, a bydd yn rhywun sy’n hawdd gweithio gydag e. Daeth y rhan fwyaf o fy nghyfleoedd i drwy bobl y gwnes i gwrdd â nhw ar hyd y ffordd.

Dechreuais i fel gwirfoddolwr. Bues i’n sylwebu ar ddigwyddiadau USA Rugby, gan gynnwys pencampwriaethau cenedlaethol clybiau rygbi saith bob ochr, dim ond er mwyn cael mwy o gemau o dan fy ngwregys a dysgu sut mae byd darlledu’n gweithio. Daeth fy swydd gyflogedig gyntaf gan Infinity Park a dinas Glendale, Colorado, diolch i Patrick Guthrie. Hyd heddiw, dw i’n sylwebu ar y RugbyTown Sevens yno bob blwyddyn. Mae Glendale yn bartner arbennig, ac mae’n anrhydedd i mi fy mod i wedi cael y cyfle hwnnw.

Dallen Stanford gydag un o chwedlau USA Rugby, Brian Vizard, yn ystod darllediad ESPN o'r Americas Rugby Championship
Ar ESPN gydag un o chwedlau USA Rugby, Brian Vizard, yn ystod yr Americas Rugby Championship

Mae hyd yn oed sylwebwyr sy’n gweithio’n barod yn dal i hyfforddi. Roedd Sez Naiqama, cyn-chwaraewr rhyngwladol Awstralia (y Wallaroos), eisoes yn sylwebu ar Gyfres SVNS pan ymunodd hi â fy rhaglen Mentorship er mwyn dal ati i ymarfer cyn ei digwyddiadau mawr. Dw i wedi gweithio gyda hi sawl gwaith ac mae hi’n gwneud yn wych. Mae graddedigion eraill yr Academy hefyd yn sylwebu ar ddigwyddiadau mawr erbyn hyn.

Mae graddedigion Broadcast Academy rhwng 14 a 70 oed, o fwy na 30 o wledydd, wedi dilyn y llwybr hwn, ac mae mwy na 35 ohonyn nhw bellach yn gweithio fel sylwebwyr cyflogedig. Yn 2026 yn unig, fe wnaeth mwy na 25 o raddedigion sylwebu ar gemau’r Collegiate Rugby Championship.

Dallen Stanford yn holi chwaraewr USA Eagles ar ôl y gêm yn The Rugby Weekend yn Chicago, 2018
Cyfweliad ar ôl y gêm gyda chwaraewr USA Eagles yn The Rugby Weekend yn Chicago, 2018.

Ble gall y llwybr hwn fynd â ti

Y gêm fwyaf i mi sylwebu arni oedd De Affrica – Iwerddon yng Nghwpan Rygbi’r Byd 2023, mewn Stade de France dan ei sang. Roedd hi’n gêm anhygoel, yn llawer o hwyl i’w sylwebu ac yn wledd go iawn.

Daw fy hoff atgof o Gwpan Rygbi’r Byd 2019 yn Japan, lle bues i’n gweithio gyda Joel Stransky am fis cyfan. Fel plentyn yn Ne Affrica, gwelais i Joel yn cicio’r gôl adlam fuddugol i’r Springboks yn rownd derfynol 1995. Roedd eistedd wrth ei ochr yn y blwch sylwebu flynyddoedd yn ddiweddarach yn rhywbeth arbennig iawn.

Dallen Stanford, Santiago Gómez Cora, Mike Catt a Joel Stransky yn stadiwm Hanazono yn ystod Cwpan Rygbi'r Byd 2019 yn Japan
O’r chwith: fi, Santiago Gómez Cora, Mike Catt a Joel Stransky yn Hanazono, Cwpan Rygbi’r Byd 2019

Fy nghyngor os wyt ti’n dechrau arni

Ymarfera gymaint ag y gelli di. Gwranda ar y sylwebwyr rwyt ti’n eu hoffi fwyaf, ond paid â’u dynwared. Dealla sut maen nhw’n sylwebu ar gêm a pha elfennau sy’n gweithio’n dda iawn, ac wedyn trosa hynny i dy lais a dy rythm dy hun. Rwyt ti’n dod â dy brofiad dy hun, ac mae pawb sy’n dod i fyd sylwebu yn unigryw. Yn fwy na dim, defnyddia dy egni a dy gyffro. Rwyt ti eisiau i’r rheiny gael eu clywed yn y darllediad.

Free guide: How to Become a Sports Commentator

Canllaw PDF am ddim

How to Become a Sports Commentator

Cadwa’r canllaw hwn wrth law: lawrlwytha’r PDF argraffadwy am ddim, gyda thaflenni ymarfer (yn Saesneg).

Lawrlwytha’r canllaw am ddim

Dy gam nesaf

Os wyt ti o ddifrif am ddod yn sylwebydd chwaraeon, y ffordd gyflymaf o ddatblygu yw hyfforddiant strwythuredig ac adborth gonest.

Dechreua Broadcast Foundations →

Eisiau’r fersiwn sy’n canolbwyntio ar rygbi? Darllena Sut i ddod yn sylwebydd rygbi.

Eisiau dechrau ymarfer? Darllena Sut i ymarfer sylwebu gartref: 10 ymarfer y gelli di eu gwneud yr wythnos hon.

Cwestiynau cyffredin

Faint o amser mae’n ei gymryd i ddod yn sylwebydd chwaraeon?

Mae’n dibynnu faint rwyt ti’n ymarfer. Y sylwebwyr sy’n sylwebu ar gemau ac yn gwrando’n ôl arnyn nhw bob wythnos sy’n gwella gyflymaf, ac mae llawer yn cael eu cyfleoedd cyflogedig cyntaf unwaith y bydd ganddyn nhw rîl sylwebu gref o gemau go iawn.

Alli di ddod yn sylwebydd chwaraeon heb brofiad?

Gelli. Dechreuais i heb unrhyw brofiad, dim ond cariad at siarad a chariad at rygbi. Mae pawb yn dechrau yn rhywle. Dechreua gyda gemau lleol, ffrydiau byw a radio myfyrwyr, recordia bopeth ac adeilada o fan’na.

Pa offer sydd ei angen arna i i ymarfer sylwebu?

Mae cyfrifiadur, meicroffon USB gweddol a chlustffonau’n ddigon i ymarfer ar ailchwarae gemau a recordio dy rîl sylwebu gyntaf.

Oes angen i sylwebydd chwaraeon wybod am fwy nag un gamp?

Mae’n helpu, ond mae’r rhan fwyaf o sylwebwyr yn magu enw da mewn un gamp yn gyntaf. Mae’r sgiliau craidd (paratoi, eglurder, adrodd straeon ac amseru) yn gweithio ym mhob camp.